Czy owoce i warzywa były kiedyś naprawdę lepszej jakości?

W dzisiejszym szybko zmieniającym się świecie większość obszarów ludzkiej działalności nieustannie ewoluuje, a nasz obecny postęp jest dosłownie uzależniony od innowacji. W niektórych dziedzinach nasz zasób wiedzy dosłownie rośnie wykładniczo (np. elektronika, sztuczna inteligencja czy komputery). Choć na pierwszy rzut oka może się wydawać, że odżywianie i żywność są w stagnacji, jest wręcz przeciwnie. Żywność nie jest dziś taka sama jak w przeszłości. Jeśli spojrzymy na przykład na banany, oryginalne „dzikie“ banany zawierały nasiona, ale ludzkość wyhodowała odmianę bez pestek, aby uczynić je wygodniejszymi dla konsumentów. Wiele osób zadaje sobie pytanie, jak ta zmiana może wpłynąć na jakość upraw, owoców i warzyw? Jeśli przyjrzymy się popularnym artykułom i twierdzeniom wielu guru żywieniowych, zauważymy, że często głoszą oni, że dzisiejsze owoce i warzywa nie są tym, czym były kiedyś i że nie jesteśmy w stanie uzyskać z nich wystarczającej ilości korzystnych substancji ze względu na ich bardzo niską zawartość składników odżywczych. Jak jest naprawdę i co mówią na ten temat badania naukowe?

Czy warzywa i owoce zawierają dziś mniej składników odżywczych?

Jeśli przyjrzymy się zdecydowanej większości artykułów, w których pojawia się to twierdzenie, zauważymy, że zazwyczaj nie mają one na to żadnych dowodów i nie cytują żadnego badania naukowego, które przeszło przez proces weryfikacji. Często możemy również zauważyć, że niektóre źródła odnoszą się do „analizy“ przeprowadzonej przez niesławny Instytut Kushi, który promuje alternatywny i bezsensowny styl diety makrobiotycznej. Instytut ten w żaden sposób nie może być uważany za istotne źródło informacji.

Jeśli chodzi o inne źródła, problem polega na tym, że technologie, które pozwalają nam określić ilość niektórych składników odżywczych w żywności, są kwestią zaledwie kilku ostatnich dziesięcioleci. Dlatego dziś praktycznie niemożliwe jest ustalenie, jaka była zawartość składników odżywczych w owocach, które myśliwi i zbieracze spożywali w paleolicie, i oczywiście takie owoce nie istnieją już w tej samej formie. Jedyne wskazówki, jakie mamy, pochodzą zatem z dzikich/dzikorosnących nieuprawianych roślin, ale istnieje tylko niewielka liczba badań, a także możemy spojrzeć na analizy składników odżywczych, na przykład z lat 70. i porównać je z obecnymi analizami.

W pierwszym przypadku istnieje interesujące badanie z 1966 roku z czasopisma naukowego „South African Journal of Nutrition“, a także kilka innych z późniejszych lat, które badały obecność niektórych składników odżywczych i błonnika w dzikich owocach. Jeśli podsumujemy wyniki tych badań i porównamy rozkład poszczególnych składników odżywczych, takich jak białko, węglowodany, fruktoza lub tłuszcz, z owocami znajdującymi się na półkach supermarketów, możemy mniej więcej stwierdzić, że nie ma znaczących różnic. [1][2][3] Tak więc nie możemy ogólnie powiedzieć, że dzikie owoce są lepsze pod względem odżywczym od konwencjonalnych owoców pod tymi względami (ale istnieje wysoki stopień zmienności). [4]

W drugim przypadku możemy przyjrzeć się badaniu (przeglądowi), które odpowiada na mit malejącej zawartości składników odżywczych w owocach, warzywach i zbożach oraz kładzie kres tym założeniom. [5] Autorzy tego badania wspominają, że dane dotyczące składników odżywczych z ubiegłego wieku nie są wiarygodne ze względu na ograniczenia metod badawczych, a także wskazują na kwestię popularnych artykułów żywieniowych w prasie i błędną interpretację badań naukowych w mediach. Wnioski z tego badania można podsumować w następujących punktach:

1/ Analizy składu żywności z różnych lat i porównania między nimi mogą być często mylące.

2/ Jeśli przyjrzymy się obecnym metodom analizy, które porównują różne rodzaje warzyw i zbóż, stwierdzimy, że rzeczywiście niektóre „nowoczesne“ uprawy mogą mieć niższą zawartość mikroelementów z powodu tak zwanego efektu rozcieńczenia (ze względu na szybszy wzrost uprawy, zawartość mikroelementów jest „rozcieńczona“). [6] Nie jest to jednak prawdą, ponieważ jeśli weźmiemy pod uwagę niektóre nowoczesne odmiany upraw rolnych, niektóre składniki odżywcze mogą być obecne w nawet większych ilościach niż w uprawach „historycznych“.

3/ Owoce, warzywa i zboża są bardzo ważną częścią naszej zróżnicowanej diety i chociaż niektóre badania wykazały zmniejszenie procentowej zawartości niektórych mikroelementów, nadal prawdą jest, że jesteśmy w stanie zaspokoić zalecane dzienne spożycie wszystkich składników odżywczych nawet z komercyjnych produktów z supermarketów.

Chociaż w Internecie i mediach bardzo często można spotkać się z powszechnymi twierdzeniami, że owoce, warzywa lub niektóre uprawy rolne nie są już tak zdrowe, jak kiedyś, ponieważ ich zawartość składników odżywczych spada, nie jest to w żadnym wypadku uzasadnione twierdzenie oparte na aktualnej wiedzy naukowej! Chociaż zawartość niektórych składników odżywczych może rzeczywiście spadać (np. z powodu efektu rozcieńczenia lub jakości gleby), są to bardzo niewielkie zmiany, które nie mają znaczenia dla naszego zdrowia i mieszczą się w zakresie naturalnej zmienności. Co więcej, ten spadek zawartości składników odżywczych nie ma ogólnego zastosowania, ponieważ wydaje się, że współczesne odmiany mogą z kolei zawierać wyższe poziomy innych mikroelementów.

Wszystkie oficjalne organizacje zalecają zróżnicowaną dietę z dużą ilością owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych jako część zdrowej i zróżnicowanej diety. Nie ma zatem potrzeby nadmiernie martwić się, że nie możemy uzyskać zalecanego dziennego spożycia wybranych składników odżywczych z owoców i warzyw z supermarketu, ponieważ jest to po prostu nieprawda. Takie bezpodstawne twierdzenia są często wygłaszane przez różnych „guru“, którzy są finansowo zależni od sprzedaży suplementów diety, a zatem mają ogromny konflikt interesów i motywację do wygłaszania takich twierdzeń i sprawiania, że boisz się o własne zdrowie, abyś kupił ich produkty.


Blog powstał we współpracy z Instytutem Nowoczesnego Odżywiania (cz. Institut Moderní Výživy).


- - - - - -   Przypisy [1] WEHMEYER, A. S. The nutrient composition of some edible wild fruits found in the Transvaal. South African Medical Journal, 1966, 40.12. [2] KUBOLA, Jittawan; SIRIAMORNPUN, Sirithon; MEESO, Naret. Phytochemicals, vitamin C and sugar content of Thai wild fruits. Food Chemistry, 2011, 126.3: 972-981. [3] BRAND-MILLER, Janette C.; HOLT, Susanne HA. Australian Aboriginal plant foods: a consideration of their nutritional composition and health implications. Nutrition Research Reviews, 1998, 11.1: 5-23. [4] Wild and Ancient Fruit: Is it Really Small, Bitter, and Low in Sugar? | Denise Minger. Denise Minger | Rescuing good health from bad science. [online]. Dostupné z: https://deniseminger.com/2011/05/31/wild-and-ancient-fruit/ [5] MARLES, Robin J. Mineral nutrient composition of vegetables, fruits and grains: The context of reports of apparent historical declines. Journal of food composition and analysis, 2017, 56: 93-103. [6] 5.1.7. The dilution effect – Cultivation practices – Groen Kennisnet wiki. Overzicht wiki’s – Groen Kennisnet wiki [online]. Dostupné z: https://wiki.groenkennisnet.nl/display/CPC/5.1.7.+The+dilution+effect - - - - - -